MMEM

Mizoram Media Evangelical Ministry

Jun-1-09

THLALER TUIKHUR:

Posted by MMEM

Thlaler Tuikhur

-         KL Biakchungnunga

 

Zawhna:    Nautihtlak (abortion) hi tualthah nen a thuhmun em?

 

Chhanna:      Ti hian sawi ta ila, i awi ang em? “Min hringtu ka pa hi thla khat leka upa a nihin a thi” tiin sawi ta ila, mi pangngai ik i nih chuan i awi lo vang. Hetiang hi ‘self-contradictory statement’ an ti a, amah leh amah hi a inkawlkalh nghal reng tawh a ni. Thla khat leka ka pa (tia ka sawi) kha a thi tak tak a nih chuan a thihnaah ka thi reng tawh a, ka piang dawn lo hrim hrim. Adama thihnaah mi zawng zawng kan thih chhan pawh, Adama-ah khan mi zawng zawng kan awm tihna a ni. Adama thihnaah mah kan thih chuan, nu pum chhunga nausen awm kan tihhlum hian, chawlhkar khat leka upa pawh ni se, tualthat kan ni mai dawn lo’m ni?

Zawlnei Jeremia hnenah Pathianin, “Pum chhunga ka siam hma chein ka hria che a, chhul ata i chhuah hma pawhin ka serh hrang che a, hnamte hnena zawlneiah ka ruat tawh che,” (Jeremia 1:5) a ti a ni. Nu pum chhunga nausen hi Pathianin mihringah a ngai a, a pian chhuah hma atangin eng ang mi nge a nih dawn tih Pathianin a lo ngaihtuah vek tawh tihna a ni. Nu pum chhunga nausen chu kar khat leka upa a ni emaw, thla thum mi a ni emaw, Pathianin a thliar hrang chuang lo – mihring tura insiam a nih hrim hrim tawh chuan mihringah Pathianin a chhiar tihna a ni. Chuti a nih chuan, nu pum chhunga nausen tihhlumna (abortion) chu tualthahna a ni tihna a ni.

Pathianin mihring a ngaihhlut em em chhan chu chatuan thlarau nei kan nih vang a ni. Chawlhkar khat leka upa nausen hian thlarau a nei lo kan ti ngawt thei lo. Hmeichhe chi leh mipa chi atanga nausen a insiam rualin thlarau a nei nghal tih hi kan pawm dan tur a ni. Chuvangin, nu pum chhunga nausen chu – eng anga upa pawh ni se – kan zah tur a ni a, a nunna pawh kan zah tur a ni. Abortion hi tualthahna rapthlak tak a ni tih hi keini ringtutena kan pawm dan tur niin a lang.

Zawhna:    Tunlai hian tlangvalin bengbeh kan beh ve ta fo mai a, hei hi kristiante tih atan a mawi em?

Chhanna:      Pathianin mihring hi a huhova cheng tura a siam, ‘social animal’ kan ni. Bible pawh hi ngun taka kan chhiar chuan, midang nena kan inlaichinna, midangin min hmuh dan, min en dan hi a pawimawh em em a ni. ‘Sual’ kan tih tam ber pawh hi Pathian laka sual a nih bakah, kan mihring puite laka sual a ni tlangpui. Pathianin Mosia hnena thupek sawm a pek pawh khan, pakhatna atanga palina thleng khan, Pathian nena kan inkar sawina a ni a. Pangana atanga sawmna thleng khan kan mihringpuite nena kan inkar sawina a ni. Heng thupek 6 – I nu leh i pa chawimawi rawh, Tual i that tur a ni lo, I uire tur a ni lo, I ru tur a ni lo, I vengte chungah hretu derah i insiam tur a ni lo, I vengte chhungte chu i awt tur a ni lo – tih zawng zawng hi a huhova khawsa tur kan nih avangin, inrem taka kan khawsakho theih nana Pathianin dan min siamsak a ni. Chuvangin, kan nun dan a ni emaw, kan inchei dan a ni emaw, kan mihringpuite ngaihdan hi kan ngaipawimawh fo tur a ni.

            Psychologist hote chuan, “Socially acceptable behaviour” tih hi an ngaipawimawh hle. Kan chenna society-in a pawm theih tur nunphung a awm a, chumi ramri pela uchuak taka awm chu a dik lo a ni. Incheinaah pawh, ‘Socially acceptable dress’ (Society-in a pawm thlap theih incheina) a awm tih kan hriat a tha. Chu chu mi pangngai chuan kan zah tur a ni a, Society-a kan chenpuite mit tikham thei, an tana hmuh hrehawm zawnga inchei hi a dik lohna chen a awm. Khawvel Society hrang hrangah hian, khawlaia saruaka tei nawlh nawlh hi an khap tlat a ni. A chhan chu nunphung tibuai thei a nih vang a ni. Kekawrte ringawt ha-in ka inkhawm ngam tih vangin, Biak Inah hian kekawrte nen ringawt inkhawm ta ila, Police hnena report vat tur ka ni mai. Mipa-in bengbeh kan beh ruh mai hi, Mizo society-ah hian ‘socially acceptable dress’ a ni tawh reng reng em? Khawlaiah kan beh a nih pawhin, Kohhran huang chhungah hian, chanvo nei turin bengbeh kan beh hi Kohhran mipui hian an pawm thlap thei em? Kil khata bengbeh nena kan lo inkhawm ve satliah chu thuhran ni se. A huhova thil tihna ‘Organised Meeting’ ang chi reng rengah chuan, kan inchei dan pawh mipui vantlangin an pawm tlan theih tur ni thei se, duhthusam a ni. “A tawp berah chuan unaute u, a dik apiang te, a zahawm apiang te, a fel apiang te, a thianghlim apiang te, a thangmawi apiang te – thatna reng a awm a, fakna reng a awm phawt chuan – chung chu ngaihtuah rawh u.” (Philippi 4:8) thu hi kan incheina chungchangah pawh kan inenfiahna ni fo thei se, a va tha dawn em!

Zawhna:    “Luang sawp a titliak fithla lo vang a, la khu pawh a timit lo vang” tih hi engnge a awmzia min hrilhfiah thei em?

Chhanna:      Helai thu hi Isaia 42:3 thu a ni a, hla thu-ah pawh kan hmang a, thangthar tam takin a awmzia kan hre lo. Geneva Study Bible-ah chuan, “He will not hurt the weak and feeble, but support and comfort them,” tiin dah a ni. Mizo tawng chuan, “Mi derdep leh chawrche te chu a hliam lo vang a, a chhawmdawlin a thlamuan ang,” tiin kan letling thei awm e. Luang kung hi hmun phiah kung ang deuh, elh tliah hmawk theih dawrawm tak a ni. Mihring zingah pawh hian luang kung ang maia tliak zung zung, chak lo leh nep tak hi kan awm thin. Chutiang mi te chu Pathianin dimdawih takin a enkawl dawn tihna a ni mai ang chu. Lakhu chu thosi hlauh atana la hrual meia an muh thin hi a ni a, mei mut mai mai, tihhlum awl tak a ni. Ringtu zingah pawh hian, alh chhuak hlei thei lo, lakhu anga mut ve chang chang, nung ve chang chang an awm thin. Chutiang ringtu chaklo te pawh chu Pathianin timit mai lovin, dimdawih takin a chhawm nung dawn tihna a ni.

Zawhna:   Tattoo neih hi a pawi em?

Chhanna:      Tattoo neih hi a pawi hran lo a nih pawhin, thil tul a ni lem lo. A pawina erawh a awm. Mizoram Education Department chuan sikul naupang tattoo neih a phal lo. Tattoo nei naupang tam takin sikul tam takah admission an hmuh loh phah a ni. Mizorama Nursing School hrang hrangah chuan nula tattoo nei chu an la duh tawh lo. Muslim sakhua hi chuan tattoo neih hi an duh lo. America rama state tinah Tattoo Regulations an nei vek. Kum 19 leh a hnuai lam chuan nu leh pa phalna fel tak nei hmasa lovin an taksaa Tattoo an siamtir khap a ni. Nu leh pa phalna nei pawh ni se, tattoo siamtu artist tam tak chuan naupang leh tleirawl taksaa tattoo siam an duh chuang lo.

Hriau hmanga tattoo siam hi a hmuamhma awm miah lo tura tihreh hlauh theih loh tluk a nih avangin, naupang leh tleirawlin an duh duha tattoo an neih hi khap a ni. Siamchawp a nih tlat avang hian kan taksaa tattoo hian kan hmelthatna a belh chhah chuang lo. Kan pianpui ang chi – kutchuk leh khuavang chhinchhiah – te hi chuan engemaw ti takin mihring hmelthatna leh ngaihnobeina a tizual ve thei tih chu kan hre vek awm e. Siamchawp a nih chuan a hlutna a bo nghal thung.

Thil nuihzatthlak deuh han sawi mai mai ila. Mizo pa pakhat hian sipaia a tan laiin a ban puamah hian hmeichhe zahmawh lem tattoo lian pui a siamtir pek a, a thiante zingah intihtheih nan a hmang thin a ni. Sipai a chhuahsan hnuah a piangthar ta roh a, Kohhran upa hial a ni ta a. A tattoo kha a buaipui ta em em mai a, kawr ban tlawn hlir a ha thin a. Pulpita a awm apiangin nuam lo tihna a nei ziah a ni. A tawpah phaiah kalin tihrehtir a tum a, an tireh thei lo va. “Engtin emaw tal ti rawh u” a ti a, hriauvin an chhun an chhun a, phengphehlep lian pui lemah an chhuahsak ta a ni, an ti.

Engnge min zirtir? Kan nuna dam chhunga a hmuamhma awm reng thei tur, nuai reh mai mai theih tawh loh tur ser (scar) min siam thei tur ang chi reng reng chu pumpelh a finthlak a, kan ti lui talh dawn a nih pawhin kan inngaihtuah ngun a tha a ni.

 

Zawhna:        Delhi-a ka thiante chanchin hi Mizorama an nu leh pate hian min rawn zawt thin a. An chanchin chhe lai chenin ka hre vek a. Thu dik tak hi an nu leh pa te hnenah hian hrilh vek ila, a tha ang em? Hrilh ta lo ila, an nu leh pa te leh Pathian lakah thil tisual ka ni ang em?

 

Chhanna:      Pathianin mihring min duan danah hian thian nei tur leh mamawh tura siam kan ni. Engnge a chhan? Nu leh pa hnena kan sawi vek theih loh, kan sawi ngam loh, mimal thuruk kan nei thin. Chutiang thuruk chu thian tha tak taka kan ngaih, kan rin ngam hnenah kan hrilh thin a ni. A chang chuan, kan nu leh pa te hnena an hrilh kan duh vanga hrilh kan ni thei. Kan nu leh pa te hnena an hrilh kan duh miah loh pawh kan mimal thuruk (abikin kan chanchin chhe lam) kan hrilh chang a awm bawk. Pastor, puithiam leh Pathian rawngbawltute hnenah pawh hian mi tam takin sual an puang thin. Heng sual an puanna te hian an chhungte hnenah hrilh chhawng ta zel se, a dik ang em? Mi rinawm lovah kan ngaih phah zawk ngei ang. “Keiniho hi Krista rawngbawltuah leh Pathian thuruk enkawltuah miin min ngai rawh se” (I Korinth 4:1) tih thu hi engtin nge i ngaih? Heta ‘Pathian thuruk’ tih hi engnge ni ang? Pathian thuruk pawimawh tak chu mihring thuruk hi a ni tlat. Mihring hnena kan puan ngam loh, kan sual zep ruk hi Pathian hnenah kan puang thin. Chutiang thuruk chu Pathian rawngbawltu kan rin ngam tak tak hnenah kan puang bawk thin. Miin kan hnena an sual zep ruk an puan hi, thih thlenga kan puan loh tur a ni fo. Thian rinawm neih hlutna em em pawh, mi nazawng (kan nu leh pa, pianpui unaute tiamin) hnena kan hrilh ngam loh thuruk kan hrilh ngam hi a ni. I thiante’n khawiah mah sawi chhuak lo tura an mimal thuruk an hrilh che chu ngawih bo pui hmak la, a him ber a, mi rinawm nihna a ni bawk. An remtihna lova thiante thuruk puan hi inphatsanna tenawm ber a ni.

Lehlamah chuan, anmahnin min hrilh  ni lo, kan thiante mimal thuruk kan hriat ve hrim hrim a awm thei. Entirnan, i thianpa chuan drugs a ti ru thin a, a hrilh duh miah lo che a, mahse, chiang takin a ti tih i hria a ni. Engtin nge i tih ang? I hmangaih tak tak a nih chuan, amah chu hmaichhanah i kawm ang a, drugs a tih chungchang chu huai takin hmangaihna nen i sawipui tur a ni. A sim theihna turin i zilh ang a, i fuih bawk ang. A tul dan azirin a chhungte pawh i hrilh tur a ni. A huat phah che a nih pawhin a pawi lo. Amah hmangaih vanga ti i nih phawt chuan engemaw chhung chu i lakah thinrimin, in friendship-in a tuar a nih pawhin pawi ti suh. Kan mihringpuite lakah hian Pathianin mawhphurhna sang tak min pe a, kan thian te lakah phei chuan kan mawhphurhna hi a lian lehzual a ni. Ezekiela 3:17-21 lo chhiar ang che. I thianpa-in nula pawngsual tum se, i dodal ngam lo a nih chuan, a dodal ngam tur hnenah i hrilh tur a ni. ‘Justice has no relatives’ (Dikna-in laina a nei lo) an tih angin, sual dona chungchangah hi chuan kan thisen zawmpui an ni emaw, kan thiante an ni emaw, duhsak bik leh thlei bik nei lovin, kan do tur a ni. Keimahni maia kan do hneh lo a nih chuan, hmangaihna nena min dopuitu tur an chhungte leh an nu leh pa te hnena hrilh chu tihmakmawhah kan ngai tur a ni ang. ‘Sual dovin thisen chhuak khawpin in la tang lo’ (Hebrai 12:4) tih a nih kha. Kan inthianthatna chan phah khawp hial pawhin kan thiante nuna sual chu kan do mai tur a ni.

Zawhna:        Ngaihzawng duh deuh mai ka nei a, Pathian hnenah pawh ka thlen fo tawh a; mahse, tun thlengin ka beisei angin thil a inher chhuak thei lo va. Khawngaihtakin min tanpui thei an gem?

Chhanna:      Ngaihzawng neih hi mihring nihphung a ni a, thil zahthlak a ni lova, duhzawng leh ngaihzawng neih loh hi piansualna a ni zawk a ni. Kan duhzawng apiangin min duh dawn lo tih erawh kan hriat a tha. Tanya Tucker-in mawi taka a sak, Dave Gibson leh Craig Karp phuah ‘If it don’t come easy, you better let it go’ tih hla hi i hre tawh ngeiin ka ring. Chang khatna leh a thunawn chauh i han en teh ang: I know a man, a good friend of mine; He spends all his time trying to make love work out right. But the woman she loves, she doesn’t feel the same, no; I don’t know much about love but at least I learned one thing. (Chorus) If it don’t come easy, you better let it go. ‘Cos when it don’t come easy, there’s no natural flow; Don’t make it hard on your heart, you might be better off alone; If it don’t come easy, you better let it go, yeah…. tih vel a ni. A chang hnihnaah chuan hmeichhe vanduai chanchin a ni ve thung. If you love something, set it free. If it comes back, it’s yours. If it doesn’t, it never was – tih Love quote pawh a awm kha. 

            Tawngtaina chungchang hi i han chhui hlek teh ang. Tawngtaina hi chi hrang hrang a awm kan ti thin. Thil dil tawngtaina te, lawmthu sawina te, Pathian chawimawina leh fakna te, Pathian hnena inhlanna leh inpekna te – chi hrang hrang a awm thei awm e. Tawngtaina-in a tinzawn ber (ultimate goal of prayer) chu Pathian nena inpumkhatna (oneness with God) a ni. Thil kan dil a nih pawhin, kan duhzawng kha Pathian duhzawng a nih hun hunah kan dil chhanna kan hmu nghal thin. A nih loh chuan, Pathian duhzawng kha kan duhzawng a nih hun hunah kan phurrit a bova, kan rilru hahna a bo va, Pathian duhzawng fiah takin kan hmu nghal a, Pathian remruatna chu lawm takin kan pawm thei thin a ni. Gethsemani huanah Isua a tawngtai khan – “A theih hram chuan he no hian mi pel lul rawh se” tih kha a duh dan a ni. “Mahse, ka thu ni lovin, I thu ni zawk rawh se” a tih khan, Pathian duhzawng pawm turin a inhlan a ni. A tawpah chuan, Pathian duhzawng chu Isua duhzawng a lo ni ta, Pathian nen pumkhat an ni ta a ni. Lungawi takin kraws-ah a tuar thei ta a nih kha. I duhzawng anga Pathian chhanna i hmu lo a nih chuan, Pathianin i tan remruatna tha zawk a nei a ni ngei ang. Pathian remruatna zawk chu pawmin, Pathian nena pumkhat nih kha i duh ber, i chak ber leh thlakhlelh ber ni se, tichuan, Pathian chhanna leh remruatna chu hmu fiahin lawm takin i pawm thei mai ang.

Zawhna:        Vawi engemaw zat UPSC ka exam tawh a, ka la tling thei lo va. Pathianin ka kawng tura a ruat loh a ni ang nge, ka inbuatsaihna a la tha tawk lo?

Chhanna:      Hlawhchhamna leh harsatna te hi Setana leh Pathianin hmanraw tangkai takah an hmang thei ve ve. Beidawnna ruama min hnuh luh nan Setana chuan a hmang a; Pathian erawh chuan, tumruhna nasa lehzual, theihpatawp chhuah duhna kan neih theih nan kan rilru leh thinlung hrual ruhtu atan a hmang thung. Weight lifting hi kan hre vek awm e. An rit chawi thin hi, min delh chhe vek thei a nih rualin, kan taksa tisek tial tial thei a ni bawk. Vawi engzat nge i exam tawh i sawi lo va, eng pawh ni se, i hlawhchham tawhna khan i rilru leh thinlung a tisek tawlh tawlh em? La tih hram hram duhna thuk lehzual nangmahah a siam em? Beidawng mai lova urhsun zawka exam hmachhawn tura inbuatsaih duhna rilru i put phah deuh deuh zawk em? Hetiang zawnga nangmahah a thawk a nih chuan, Pathianin hlawhchhamna hmangin a buatsaih mek che a ni mai thei. Scientist ropui Thomas Alva Edison kha Storage Battery siam tumin experiment vawi sang chuang tehmeuh a bei hlawhchham a ni. Mahse, hlawhchham a in ti lo. “Ka hlawhchham lo, rah chhuah lo tur kawng sang chuang ka hmu chhuak mai a ni” (I have not failed, I have just found thousands of ways that won’t work) a ti daih!!! Vawi tam tak hlawhchham hnua hlawhtling a nihna hi mi tam tak tan fuihna tha tak a ni hlauh bawk.

            A lehlam zawngin han chhut ve thung ila – i lo exam tawhnaa i hlawhchhamna te khan nangmahah beidawnna a siam tan a nih a, “Pathianin ka tana a kawng ruat a ni lo a ni ang…” tih ngaihtuahna i nei deuh fo tawh a nih chuan, piangthar tawh i nih bawk si chuan, Pathian ruat loh kawng a ni mai thei bawk. Bible-in “In dil a, in dil dik loh avangin in hmu lo, in nawmsak nan hman in tum si a..”(Jakoba 4:3) a tih ang deuhin, mahni ropuina leh nawmsakna tur ringawt ngaihtuah avangin thil kan ti fo thin. UPSC-a inziak tlin ve ngei i duhna chhan  ngun takin ngaihtuah la, Pathian rawngbawlna atana a tangkai dan tur te hmuh chhuah tum la, i duh chhan leh tum chhan a dik phawt chuan, Pathianin mal a sawm lohna chhan tur che a awm lo. Tin, Pathianin i tana a ruat a nih leh nih loh hriat i duh tak tak chuan, vawi chuti zat ka exam ang a, ka tlin loh chuan Pathian remruat a ni lo tihna a ni ang tiin Pathian hnenah inhlan thlap la, Pathian chhanna i hmu em em ang.

 

Comments are closed.